Bước sang năm 2026, ngành xây dựng Việt Nam đang đứng trước một thời điểm mang tính bước ngoặt. Sau những giai đoạn trầm lắng và thanh lọc mạnh mẽ, thị trường bắt đầu xuất hiện những tín hiệu phục hồi rõ nét hơn nhờ sự ấm lên của bất động sản và sự quyết liệt trong giải ngân đầu tư công. Tuy nhiên, “cửa sáng” vẫn chưa thực sự rộng mở khi các doanh nghiệp phải đối mặt với một loạt khó khăn nội tại và khách quan, từ áp lực nhân lực, chi phí đầu vào đến những thay đổi lớn về hành lang pháp lý.

1. Cơn khát nhân lực: Thách thức lớn nhất về vận hành

Dù khối lượng công việc dự kiến tăng mạnh (có thể lên tới 50% so với năm trước), ngành xây dựng đang rơi vào tình trạng thiếu hụt lao động trầm trọng. Đây không còn là dự báo mà đã trở thành thực tế khắc nghiệt ngay từ quý I/2026.

• Mất cân đối cung – cầu: Trong khi nhu cầu tuyển dụng tăng vọt, số lượng hồ sơ ứng tuyển lại giảm sâu. Người lao động có xu hướng chuyển dịch sang các ngành nghề khác có môi trường làm việc ổn định và đỡ nhọc nhằn hơn.

• Chất lượng nguồn nhân lực: Tình trạng “thừa thầy, thiếu thợ” vẫn tiếp diễn. Khoảng 75% lao động trong ngành là lao động thời vụ, chưa qua đào tạo bài bản. Việc thiếu hụt thợ bậc cao và kỹ sư lành nghề khiến các doanh nghiệp khó đáp ứng được các tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng khắt khe của các dự án hiện đại và công trình “xanh”.

ngành xây dựng Việt Nam đang đứng trước một thời điểm mang tính bước ngoặt

2. Áp lực chi phí và yêu cầu “xanh hóa” vật liệu

Đầu năm 2026, giá nguyên vật liệu xây dựng tuy không còn những cú sốc tăng phi mã như giai đoạn trước nhưng vẫn neo ở mức cao. Điều này trực tiếp bào mòn biên lợi nhuận của các nhà thầu, đặc biệt là với các hợp đồng đơn giá cố định.

Bên cạnh đó, thị trường vật liệu xây dựng 2026 bắt đầu chuyển mình sang xu hướng xanh hóa. Các quy định về giảm phát thải và sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường không còn là khuyến khích mà đang dần trở thành tiêu chuẩn bắt buộc. Các doanh nghiệp nếu không kịp thời chuyển đổi tư duy từ “chạy theo sản lượng” sang “cạnh tranh bằng chất lượng và giá trị bền vững” sẽ rất dễ bị đào thải khỏi các dự án lớn, đặc biệt là các dự án có vốn đầu tư nước ngoài (FDI).

3. “Rào cản” từ độ trễ chính sách và quy định mới

Năm 2026 là năm bản lề khi nhiều quy định mới của Luật Xây dựng 2025 bắt đầu đi vào cuộc sống. Đặc biệt, dấu mốc ngày 01/7/2026 với hàng loạt thay đổi về cấp phép, thẩm định thiết kế và quản lý trật tự xây dựng đang tạo ra một tâm lý thận trọng cho cả chủ đầu tư lẫn nhà thầu.

• Áp lực thích nghi: Việc bãi bỏ một số thủ tục nhưng lại siết chặt các quy định về phòng cháy chữa cháy và trật tự xây dựng yêu cầu các doanh nghiệp phải cập nhật kiến thức pháp luật liên tục.

• Nút thắt pháp lý tồn đọng: Dù Chính phủ đã nỗ lực khơi thông hàng ngàn dự án đất đai chậm triển khai, nhưng “độ trễ” của chính sách vẫn là một thực tế. Nhiều dự án vẫn đang trong quá trình rà soát, khiến nguồn việc thực tế đến tay các nhà thầu nhỏ và vừa vẫn chưa dồi dào như kỳ vọng.

ngành xây dựng Việt Nam đang đứng trước một thời điểm mang tính bước ngoặt

4. Sức ép tài chính và nợ đọng

Dù thị trường bất động sản được dự báo “sôi động trong sự thận trọng”, nhưng hệ lụy từ giai đoạn đóng băng trước đó vẫn còn hiện hữu. Nhiều doanh nghiệp xây dựng vẫn đang phải gánh chịu những khoản nợ đọng từ các chủ đầu tư chưa hoàn toàn hồi phục tài chính.

Việc tiếp cận tín dụng cũng trở nên khắt khe hơn. Ngân hàng ưu tiên các doanh nghiệp có năng lực tài chính minh bạch, quỹ đất sạch và các dự án phục vụ nhu cầu ở thực. Điều này tạo ra một sự phân hóa cực kỳ lớn: các “ông lớn” có khả năng quản trị tốt sẽ bứt phá, trong khi các doanh nghiệp nhỏ và yếu kém về dòng tiền sẽ tiếp tục lún sâu vào khủng hoảng.

Tạm kết

Ngành xây dựng đầu năm 2026 giống như một người vừa ốm dậy, đang đứng trước cơ hội chạy đua nhưng đôi chân vẫn còn nặng nề bởi những khó khăn chưa được giải quyết triệt để. Để vượt qua giai đoạn này, các doanh nghiệp không thể chỉ trông chờ vào sự phục hồi của thị trường mà cần chủ động tái cấu trúc, chú trọng đào tạo nhân lực và ứng dụng công nghệ để tối ưu hóa chi phí.