Năm 2023, ngành dệt may kỳ vọng xuất khẩu có thể thu về 48 tỷ USD. Tuy nhiên, mục tiêu này đang gặp nhiều thách thức, do tình hình kinh tế thế giới vẫn bất ổn.

Trong bối cảnh khó khăn, ngành dệt may phụ liệu vừa nỗ lực để tìm kiếm thêm đơn hàng mới, đồng thời doanh nghiệp (DN) cũng buộc phải cải tổ lại sản xuất theo xu hướng tiêu dùng toàn cầu.

Tồn kho của các nhãn hàng lớn ở mức cao

Theo đánh giá của Tập đoàn dệt may Việt Nam (Vinatex), ngành dệt may Việt Nam chủ yếu là xuất khẩu nên bị ảnh hưởng lớn bởi tổng cầu của thế giới. Do khó khăn chung, người dân thắt chặt chi tiêu, giảm sức mua đối với các mặt hàng không thiết yếu, trong đó có dệt may.

Những vấn đề đó dẫn đến tồn kho của các nhãn hàng lớn của các tập đoàn thời trang thế giới vẫn ở mức cao. Doanh thu tăng nhẹ nhưng lợi nhuận giảm sâu. Tồn kho của Nike đến hết quý I-2023 tăng 16% so với cùng kỳ, doanh thu thuần tăng 14% nhưng lợi nhuận ròng giảm 11% so với cùng kỳ. Adidas tính đến hết tháng 12-2022, tồn kho tăng 49%, lợi nhuận ròng năm 2022 giảm 83% so với năm 2021. Inditex tồn kho tăng 4,9% tính đến hết tháng 1-2023. Hanes tồn kho năm 2022 tăng 24,9% so với năm ngoái…

Theo ông Vương Đức Anh, Chánh văn phòng HĐQT Tập đoàn dệt may Việt Nam (Vinatex), lạm phát tại Hòa Kỳ và EU, 2 thị trường lớn của hàng dệt may phụ liệu tăng lên ngưỡng cao trong vòng 40 năm qua, đây là cơn gió ngược bất lợi đối với ngành. Thực tế, hiện tại giá gia công giảm rất sâu, nhiều DN chỉ có đơn hàng đến hết tháng 3, tháng 4. Trong khi mọi năm, thời điểm này đã có đơn hàng làm hết tháng 6 hoặc hết năm.

Các chuyên gia dự báo tình hình kinh tế, thị trường khó khăn còn kéo dài đến hết năm 2023. Tổng cầu thế giới tiếp tục giảm, cầu ở mức thấp và thấp hơn tổng cầu năm 2020 khi có dịch Covid -19 (do có cầu về hàng y tế). Xu thế giảm việc làm, giảm lao động là tất yếu trong thời gian tới. Trong quý 2, tình hình đơn hàng có thể cải thiện về số lượng nhưng tiếp tục khó khăn về đơn giá khi áp lực chi phí cao, biên lợi nhuận của DN chưa được cải thiện; dư địa phát triển ngành may chỉ là đơn hàng nhỏ, phức tạp. Ngành sợi sẽ có cải thiện hơn nếu DN mua được giá bông mới, xuất khẩu đến các thị trường ngoài Trung Quốc…

Thay đổi để phù hợp xu hướng tiêu dùng thế giới

Không chỉ khó khăn về nhu cầu sụt giảm mà Việt Nam còn phải cạnh tranh gay gắt với các cường quốc dệt may khác như Trung Quốc, Bangladesh, Ấn Độ, Indonesia, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ…

Đặc biệt, ngành may mặc Bangladesh đã đẩy Việt Nam xuống vị trí quốc gia thứ 3 xuất khẩu hàng dệt may. Nước này hiện có khoảng 4 ngàn nhà máy đang hoạt động, chiếm gần 29% của GDP, là ngành chính của công nghiệp. Điều quan trọng Bangladesh đã thay đổi nhanh chóng bộ mặt ngành dệt may phụ liệu theo hướng xanh hóa. Có tới 9 trong 10 nhà máy hiện đại của thế giới hiện đang nằm ở đây và có khoảng 188 nhà máy của Bangladesh đã đạt chứng chỉ Leed Platinium của Hoa Kỳ. “Câu chuyện xanh hóa của Bangladesh có thể là một trong các lý do khiến các đơn hàng đang chảy về đó. Thị phần miếng bánh tổng cầu giảm, nhưng đối thủ cạnh tranh lại tăng lên”, ông Vương Đức Anh chia sẻ.

Bài học của Bangladesh đòi hỏi các DN phải nỗ lực để tái cấu trúc lại, tối ưu hóa quy trình sản xuất, tiết kiệm tối đa chi phí, tinh gọn bộ máy bằng các công nghệ hiện đại. Với xu hướng tiêu dùng có trách nhiệm của thế giới thì các nhãn hàng lớn sẽ chú trọng hợp tác với những đơn vị có chương trình phát triển bền vững, xanh hóa, quản trị số, kinh tế tuần hoàn…

Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng nhận định dệt may đã chứng tỏ vai trò quan trọng trong giải quyết việc làm, an sinh xã hội, đóng góp nguồn ngoại tệ lớn cho đất nước. Đối mặt với những khó khăn, ngành này phải có sự thay đổi. Do đó, DN cần tìm cách tiếp cận và đầu tư những công nghệ tiên tiến, thiết bị hiện đại. Đồng thời thúc đẩy mối quan hệ giao thương, tham gia sâu rộng vào chuỗi giá trị toàn cầu, tăng dần tỷ lệ nội địa hoá, chủ động đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách hàng trong và ngoài nước.

Nguồn: dongnai.gov.vn

Năm 2022, kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may của Việt Nam ước đạt 45,3 tỷ USD, tăng 10,2% so với năm 2021, tăng chậm lại so với tốc độ tăng hồi 9 tháng đầu năm. Dù vậy, kết quả xuất khẩu năm 2022 của ngành dệt may vẫn khả quan trong bối cảnh thị trường thế giới biến động mạnh, lạm phát toàn cầu tăng cao và căng thẳng địa chính trị trên toàn cầu… Sang năm 2023, xuất khẩu hàng dệt và may mặc của Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều khó khăn, đặc biệt là trong 6 tháng đầu năm.

Theo số liệu thống kê sơ bộ, năm 2022, kim ngạch xuất khẩu hàng dệt và may mặc của Việt Nam ước đạt 45,3 tỷ USD, tăng 10,2% so với năm 2021, tăng chậm lại so với mức tăng 17,42% trong 9 tháng đầu năm 2022. Tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu hàng dệt và may mặc của Việt Nam trong quý 4/2022 giảm, đã kéo đà tăng trưởng xuất khẩu cả năm 2022 của ngành dệt may Việt Nam chậm lại. Tuy nhiên, trong bối cảnh nhu cầu dệt may thế giới suy giảm và cạnh tranh trên thị trường cung ứng hàng dệt may toàn cầu gay gắt, kết quả xuất khẩu của Việt Nam vẫn tương đối khả quan.

Năm 2022, xuất khẩu hàng dệt may của Việt Nam không những duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu sang Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, ASEAN… thì xuất khẩu còn tăng trưởng mạnh ở những thị trường khác như Canada, Mexico, Australia… Trong khi xuất khẩu sang thị trường Hàn Quốc, Trung Quốc chậm.

Xuất khẩu các chủng loại như áo Jacket, quần áo Vest, áo sơ mi… – các mặt hàng giảm trong giai đoạn Covid-19 đã tăng mạnh và hồi phục trở lại gần với giai đoạn trước dịch Covid-19.

Dự báo xuất khẩu năm 2023

Kết quả xuất khẩu năm 2022 của ngành dệt may phụ liệu là khả quan trong bối cảnh thị trường thế giới biến động mạnh, lạm phát toàn cầu tăng cao và căng thẳng địa chính trị trên toàn cầu… Sang năm 2023, xuất khẩu hàng dệt và may mặc của Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều khó khăn, đặc biệt là trong 6 tháng đầu năm. Các yếu tố tác động đến xuất khẩu hàng dệt và may mặc của Việt Nam trong năm 2023 là:

+ Đơn hàng dệt may của các doanh nghiệp Việt Nam bị thiếu hụt ngay từ những tháng cuối năm 2022. Điều này thể hiện rõ qua diễn biến xuất khẩu hàng dệt và may mặc của cả nước giảm trong các tháng quý 4/2022.

+ Nhu cầu về hàng dệt may toàn cầu giảm. Kinh tế toàn cầu tăng trưởng chậm lại, lạm phát tăng cao, chi tiêu của người tiêu dùng bị cắt giảm, hàng dệt may sẽ là một trong những mặt hàng đầu tiên nằm trong danh sách cắt giảm. Dự báo tăng trưởng xuất khẩu dệt may toàn cầu năm 2023 chỉ tăng 0,7%; xuất khẩu quần áo toàn cầu chỉ tăng 0,9%; chậm lại nhiều so với mức 3,1% và 3,4% trong năm 2022 và thấp hơn rất nhiều so với tốc độ tăng 7,8% và 21,9% trong năm 2021.

+ Giá trị gia tăng của ngành dệt may phụ liệu của Việt Nam vẫn thấp, dù đã cải thiện. Trong những năm gần đây, mặc dù kim ngạch xuất khẩu đạt trên 40 tỷ USD, nhưng Việt Nam vẫn chưa chủ động được nguồn nguyên phụ liệu, năng suất lao động thấp hơn các nước trong khu vực và chỉ ở mức trung bình khá. 11 tháng năm 2022, nhập khẩu nguyên phụ liệu ngành dệt may đạt 22,43 tỷ USD, bằng 49,96% tổng trị giá xuất khẩu toàn ngành

+ Dịch Covid-19 trên thị trường thế giới cơ bản đã được kiểm soát, đặc biệt là tại các nền kinh tế lớn. Hoạt động đi lại của người tiêu dùng trở lại như trước dịch. Tuy nhiên, tại thị trường Trung Quốc, dịch Covid-19 vẫn diễn biến khó lường và chính quyền Trung Quốc vẫn theo đuổi chính sách “zero Covid”, vẫn sử dụng các biện pháp chống dịch nghiêm ngặt, sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới hoạt động giao thương trong và ngoài nước của Trung Quốc, có thể tác động tiêu cực tới chuỗi cung ứng hàng dệt may của Việt Nam.

+ Thị phần hàng dệt may của Việt Nam tại các thị trường tiêu thụ lớn như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc đang có dấu hiệu chững lại, khó mở rộng nhanh. 

10 tháng năm 2022, thị phần hàng may mặc của Việt Nam tại Hoa Kỳ tăng nhẹ từ 18,17% lên 18,42% về trị giá và 15,35% lên 15,86% về khối lượng. Tương tự, thị phần hàng dệt may của Việt Nam tại Nhật Bản đạt 11,89%, mở rộng nhẹ so với 11,4% của cùng kỳ năm 2021.

Song song với những thách thức từ các yếu tố khách quan, thì ngành dệt may phụ liệu Việt Nam vẫn còn phải đối mặt với những khó khăn từ yếu kém nội tại của ngành như vấn đề lao động; các vấn đề liên quan đến các thủ tục hành chính, logistics, khả năng thiết kế sản phẩm…Mặc dù vậy, ngành dệt may Việt Nam vẫn có những điểm sáng tích cực, hỗ trợ đà tăng trưởng xuất khẩu trong năm 2023. Đó là:

+ Khả năng thích nghi, linh hoạt, của doanh nghiệp đã cải thiện và được thử nghiệm trong thời kỳ dịch Covid-19 vừa qua. Kết quả xuất khẩu trong 3 năm qua là minh chứng rõ ràng nhất, kỳ vọng sẽ hỗ trợ doanh nghiệp tiếp tục vượt qua khó khăn trong những tháng đầu năm 2023.

Trong bối cảnh dịch Covid-19 bùng phát, hàng dệt và may mặc của Việt Nam không những giữ được tốc độ tăng trưởng tại các thị trường lớn mà còn mở rộng xuất khẩu sang các thị trường mới nổi khác, đặc biệt là tại các thị trường có Hiệp định thương mại với Việt Nam.

Trong năm 2022, kim ngạch xuất khẩu hàng dệt và may mặc của Việt Nam sang các thị trường Canada, Australia, Mexico, Ấn Độ, Bangladesh… đã tăng trưởng rất cao. Theo số liệu thống kê, 10 tháng năm 2022, xuất khẩu hàng dệt và may mặc của Việt Nam sang thị trường Canada tăng 49% so với 10 tháng năm 2021 và tăng 66% so với 10 tháng năm 2019; tương tự xuất khẩu sang Australia tăng 25% so với cùng kỳ năm 2021 và tăng 67% so với cùng kỳ 2019…

+ Doanh nghiệp sản xuất Việt Nam ngày càng tiệm cận gần hơn đến với những thay đổi của nhu cầu tiêu dùng của thị trường thế giới. Ngày càng có nhiều doanh nghiệp tham gia sản xuất xanh, bền vững.

+ Chính phủ, các cơ quan quản lý cũng rất quan tâm đến sự phát triển của ngành dệt may.

Dù còn khó khăn, nhưng những dấu hiệu khởi sắc trong năm 2023 vẫn rõ nét, dự báo, xuất khẩu hàng dệt và may mặc của Việt Nam ước đạt 45-47 tỷ USD, nhờ duy trì đà xuất khẩu sang các thị trường truyền thống và mở rộng thêm nhiều thị trường mới, đặc biệt là các thị trường có FTA. Đáng chú ý, năm 2023 một số FTA sẽ về đích mức thuế suất bằng 0%, đây chính là động lực thúc đẩy chuyển dịch đầu tư từ bên ngoài vào Việt Nam. Ngoài ra, động lực để các nhãn hàng tìm đến thị trường Việt Nam là các chương trình phát triển bền vững, xanh hóa, quản trị số, kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam. Đây là giải pháp để thúc đẩy, giữ ổn định và phát triển tại Việt Nam.

Nguồn: vsi.gov.vn

Dù bị ảnh hưởng từ đại dịch COVID-19, những nỗ lực đã giúp tổng kim ngạch xuất khẩu hàng may mặc phụ liệu Việt Nam đạt khoảng 44,5 tỷ USD, tăng 10,4% so với năm 2021. Trong đó, xuất khẩu đi các thị trường chính như Mỹ, EU đều tăng, riêng Trung Quốc giảm so với năm 2021.

Trong năm nay, ngành dệt may đặt mục tiêu xuất khẩu khoảng 46 – 47 tỷ USD, tăng khoảng 10% so với năm ngoái.

Để có được kết quả tích cực trong điều kiện thị trường biến động của năm 2022 là nhờ sự linh hoạt, nhạy bén trong công tác dự báo và điều hành của ngành dệt may. 

Ngành dệt may phụ liệu đã tận dụng tối đa các đơn hàng, kể cả các đơn hàng ngắn hạn để bảo đảm duy trì sản xuất và giữ chân người lao động. Tiếp tục nghiên cứu khả năng chuyển đổi mặt hàng theo nhu cầu thị trường và luôn sẵn sàng lực lượng sản xuất tốt nhất để đón cơ hội khi thị trường có dấu hiệu hồi phục. 

Điển hình của việc thích nghi với thị trường là: cơ cấu chủng loại hàng may mặc xuất khẩu Việt Nam đang có xu hướng tập trung vào các mặt hàng thông thường, có tính tiện dụng cao như áo sơ mi (+44%), áo jacket (+42.2%).

Những mặt hàng này tăng mạnh khi nhu cầu tiêu dùng phục hồi trở lại sau dịch Covid-19, giúp doanh nghiệp có thêm nhiều đơn hàng xuất khẩu.

Mỹ tiếp tục là thị trường tiêu thụ hàng dệt may phụ liệu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch xuất khẩu trong 6 tháng đầu năm 2022 đạt 4.4 tỷ USD, tăng 24.2% so với cùng kỳ, chiếm 50.3% tổng giá trị xuất khẩu hàng dệt may. 

Cùng với đó, EU là thị trường xuất khẩu hàng dệt may lớn thứ hai của Việt Nam với kim ngạch xuất khẩu trong 6 tháng đầu năm 2022 đạt 2,104.9 triệu USD, tăng 38.8% so với cùng kỳ năm 2021. 

Các thị trường xuất khẩu chủ đạo của Việt Nam như Đức (kim ngạch đạt 521.4 triệu USD, tăng 40%), Pháp (kim ngạch đạt 486.6 triệu USD, tăng 49.3%), Hà Lan (kim ngạch đạt 310.1 triệu USD, tăng 25.3%), Bỉ (kim ngạch đạt 243.6 triệu USD, tăng 24.2%) đều chứng kiến tăng trưởng mạnh mẽ. Điều này cho thấy hiệu lực mạnh mẽ của Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) trong bối cảnh kinh tế thế giới đang còn là ẩn số khó đoán. 

Dù số liệu thể hiện mức tăng trưởng khá, nhưng điều này không bảo đảm rằng ngành dệt may duy trì được sự tăng trưởng trong năm 2023. Do đang có rất nhiều yếu tố khách quan tác động xấu đến sự tăng trưởng của ngành.

Khó khăn và thách thức trong năm 2023

Theo báo cáo của VIRAC, ngành dệt may phụ liệu được dự đoán sẽ tiếp tục gặp cầu thấp trong 6 tháng đầu năm 2023. Số lượng đơn đặt hàng trong quý IV/2022 sẽ thấp hơn 25-50% so với quý II/2022, tương đương với mức giảm doanh thu 15-20% so với cùng kỳ. 

Nguyên nhân do:

• Áp lực lạm phát: Tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát gây ảnh hưởng đáng kể làm giảm nhu cầu tiêu dùng hàng dệt may, dẫn đến lượng hàng tồn kho lớn.

• Áp lực tỷ giá: Với những động thái cố gắng ổn định tỷ giá USD/VNĐ của Ngân hàng Nhà Nước, đồng VNĐ đang có xu hướng lên giá so với các đồng tiền như CNY (nhân dân tệ Trung Quốc), IDR (Rupee Ấn Độ). Hàng dệt may xuất khẩu của của Việt Nam bị mất lợi thế cạnh tranh trong khi nhu cầu trên toàn cầu đang ở mức thấp.

• Lượng đơn đặt hàng giảm sút do lượng tồn kho cao: Lượng hàng may mặc tồn ở thị trường xuất khẩu vẫn còn ở mức tương đối cao từ thời điểm dịch Covid-19 bùng phát dồn lại. 

Nguồn: viracresearch.com